Na wykonywane w ramach programów profilaktycznych badania mammograficzne i cytologiczne mogą zgłaszać się bez skierowania wszystkie kobiety, które spełniają jedno z poniższych kryteriów. Potrzebny jest tylko dokument potwierdzający ubezpieczenie.
Program profilaktyki raka piersi (mammografia)
Program adresowany jest do kobiet w wieku 50-69 lat, które:
nie miały wykonywanej mammografi i w ciągu ostatnich dwóch lat
otrzymały w ramach programu profilaktyki raka piersi w 2010 r. pisemne wskazanie do wykonania ponownej mammografii po 12 miesiącach z powodu obciążenia następującymi czynnikami ryzyka:
- rak piersi wśród członków rodziny (matka, siostra, córka)
- mutacja w obrębie genów BRCA1 lub BRCA2
nie miały wcześniej stwierdzonej zmiany nowotworowej piersi o charakterze złośliwym
Rak piersi jest najczęściej występującym nowotworem złośliwym u kobiet. Stanowi około 20% wszystkich zachorowań na nowotwory złośliwe u Polek. Występuje częściej po menopauzie. Ryzyko zachorowania wzrasta po 50 roku życia. Obserwacja częstości zachorowań w poszczególnych grupach wiekowych wykazała, że znaczący wzrost zachorowań występował w przedziale wiekowym od 50 do 69 roku życia.
Rekomendowane jest wykonywanie mammografii w 2 projekcjach: co 2 lata u kobiet w wieku 50-69 lat z grupy niskiego ryzyka, co rok u kobiet z grupy wysokiego ryzyka.
Program profilaktyki raka szyjki macicy (cytologia)
Program adresowany jest do kobiet w wieku 25-59 lat, które:
nie miały wykonanej cytologii w ciągu ostatnich trzech lat
nie miały wykonanej cytologii w ciągu ostatnich 12 miesięcy
Celem programu jest zmniejszenie umieralności kobiet na raka szyjki macicy. W wyniku przeprowadzenia badania cytologicznego można wykryć zmiany przedrakowe i raka we wczesnym okresie. Kobiety w Polsce umierają, bo dowiadują się o swej chorobie za późno. A wystarczy regularnie robić cytologię, która pozwala na wykrycie niemal wszystkich zmian w szyjce macicy, zanim przekształcą się w nowotwór. Zaledwie 30 % Polek wykonuje cytologię raz na trzy lata.
Program badań prenatalnych
Program adresowany jest do kobiet w ciąży spełniających co najmniej jedno z poniższych kryteriów:
wiek powyżej 35 lat
wystąpienie w poprzedniej ciąży aberracji chromosomowej płodu lub dziecka
stwierdzenie strukturalnych aberracji chromosomowych u ciężarnej lub u ojca dziecka
stwierdzenie znacznie większego ryzyka urodzenia dziecka dotkniętego chorobą uwarunkowaną monogenetycznie lub wieloczynnikową
stwierdzenie w czasie ciąży nieprawidłowego wyniku badania USG lub badań biochemicznych wskazujących na zwiększone ryzyko aberracji chromosomowej lub wady płodu.
Celem programu jest umożliwienie wczesnej identyfikacji ryzyka wad i wczesne rozpoznanie wad płodu. Program skierowany jest do kobiet, które są w ciąży i mają 35 lub więcej lat oraz do kobiet (w każdym wieku), które znajdują się w grupie ryzyka wystąpienia chorób genetycznych płodu. W ostatnich latach systematycznie wzrasta średni wiek kobiet rodzących. Szacuje się, że rodzące powyżej 35. roku życia stanowią 8–10% ogólnej liczby porodów. Wówczas wzrasta ryzyko wystąpienia patologii płodu uwarunkowanej aberracją chromosomalną.
Program profilaktyki chorób odtytoniowychProgram skierowany jest do osób:
powyżej 18 roku życia palących papierosy, w tym w zakresie diagnostyki POCHP
do kobiet i mężczyzn pomiędzy 40 a 65 rokiem życia, którzy nie mieli wykonywanych badań spirometrycznych w ramach programu profilaktyki POCHP w ciągu ostatnich 36 miesięcy, u których nie zdiagnozowano wczesnej, w sposób potwierdzony badaniem spirometrycznym, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (lub przewlekłego zapalenia oskrzeli lub rozedmy płuc)
z badań mogą korzystać wszystkie osoby palące papierosy, ubezpieczone w NFZ, które mieszczą się w grupie wiekowej i nie wykonywały badań spirometrycznych w ciągu ostatnich trzech lat
